Η μαύρη αγέρωχη θωριά του και το μελωδικό του κελάηδημα συντροφεύουν τον κυνηγό ακόμα και την εποχή που το κυνήγι είναι «κλειστό»
Στους κήπους της πόλης και του χωριού, στις κληματαριές των σπιτιών, στα άλση και στα πάρκα, η παρουσία του κότσυφα είναι συχνή και εντυπωσιακή.
Η καταγωγή του είναι από τη βόρεια Ευρώπη και τη βορειοδυτική Ασία, αλλά εκτός της ευρωπαϊκής ηπείρου αποτελεί κοινό είδος στη βόρειο Αφρική και στη νότια Ασία, από την οποία πέρασε στην Αυστραλία και τελευταία στη Νέα Ζηλανδία.
Οι βόρειοι πληθυσμοί μεταναστεύουν από τον ευρωπαϊκό βορρά στον ζεστό νότο (αποδημητικό είδος), ενώ στη νότια Ευρώπη είναι και είδος ενδημικό. Στη χώρα μας ξεχειμωνιάζουν τα πουλιά που έρχονται κυρίως από τη Ρωσία και τη Σκανδιναβία και όχι, όπως πιστεύουν πολλοί κυνηγοί, από το Κοσσυφοπέδιο της γειτονικής πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβίας.
Δύσκολα ξεμένει από τροφή
Ο κότσυφας, με την επιστημονική ονομασία turdus merula, αποτελεί το πέμπτο μέλος της οικογένειας των τσιχλών. Ο αρσενικός ενήλικας κότσυφας έχει μαύρο χρώμα, κίτρινο ράμφος (κερομύτης) και κίτρινο οφθαλμικό δακτύλιο. Το θηλυκό και τα ανήλικα πουλιά έχουν σκούρο καφέ χρώμα με λίγες γκρίζες πινελιές.
Το διαιτολόγιό του περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία τροφών, καθώς αποτελείται από σκουλήκια και έντομα, από φρούτα (μούρα, βατόμουρα, σταφύλια), από διάφορους σπόρους και καρπούς (κισσός), αλλά και από ελιές τις οποίες προτιμά να τρώει πάνω στο δέντρο.
Ακόμα είναι χαρακτηριστική η επιδεξιότητά του να ανασηκώνει τα πεσμένα φύλλα με το ράμφος του ψάχνοντας για σκουλήκια και σαλιγκαράκια.
Είδος ελάχιστης ανησυχίας
Ο ενδημικός κότσυφας συχνάζει σε πάρκα, άλση, φράχτες, ακόμα σε κήπους και αυλές ακατοίκητων σπιτιών, ενώ ο μετανάστης, σαν άγριος που είναι, επιλέγει ρεματιές, δάση και γενικά θαμνώδεις εκτάσεις.
Ακριβώς λόγω της εύκολης προσαρμογής του σε τροφή και…στέγαση, οι πληθυσμοί του κότσυφα είναι εντυπωσιακοί, καθώς αριθμούν περισσότερα από 120 εκατομμύρια άτομα. Γεγονός που τον κατατάσσει, κατά την IUKN (διεθνής ένωση για τη διατήρηση της φύσης), στην κατηγορία της ελάχιστης ανησυχίας.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι λείπουν οι εχθροί, όπως οι νυφίτσες, οι αλεπούδες, οι γάτες, αλλά και τα γεράκια και τα κορακοειδή, ιδιαίτερα η καρακάξα, που μειώνουν το πληθυσμιακό ισοζύγιο.
Στον κίνδυνο… ιππότης
Η εξυπνάδα ή αν προτιμάτε, η πονηριά του κότσυφα, είναι γνωστή. Τον γράφοντα τον άφησε κατάπληκτο και άφωνο σε ένα απογευματινό καρτέρι, στη Γλύφα Φθιώτιδας, που το δίμηνο Γενάρη-Φλεβάρη είναι κατειλημμένο από ντόπιους και ξένους κυνηγούς.
Παρατήρησα λοιπόν ότι τα κοτσύφια στο ανέβασμα για «κούρνια» έπιαναν προσωρινά στις ελιές που βρίσκονταν μερικές δεκάδες μέτρα πριν…τη ζώνη πυρός και σηκώνονταν μόνο όταν έρχονταν τσίχλα, που ιπποτικά την άφηναν να έχει τη πρωτοπορία, χρησιμοποιώντας την ως ασπίδα στη τουφεκιά.
Στο ίδιο σκηνικό υπήρξα αρκετές φορές μάρτυρας, ώστε να μην έχω τη παραμικρή αμφιβολία για την πονηριά του, αλλά και να διαπιστώσω για πολλοστή φορά το πανίσχυρο ένστικτο επιβίωσης των άγριων ζώων.
Το κυνήγι του
Το κυνήγι του κότσυφα γίνεται με καρτέρι στο πρωινό και στο απογευματινό πήγαινε-έλα των πουλιών για τροφή και κούρνια αντίστοιχα, αλλά και στο περπατητό.
Στους κυνηγότοπους που συγκεντρώνονται πολλά τουφέκια, η πρωινή εμφάνιση του κότσυφα προηγείται από εκείνη της «μαύρης» τσίχλας. Το λιγοστό ακόμα φως σε συνδυασμό με το σκούρο χρώμα του, τη μεγάλη ταχύτητα, αλλά και το πολύ χαμηλό ύψος πτήσης, ξαφνιάζουν τόσο τον κυνηγό, που η πανικόβλητη τουφεκιά πηγαίνει συνήθως στον βρόντο.
Με τη πρόοδο της μέρας τα κοτσύφια θα μετακινηθούν μόνο αν ξεσηκωθούν από τους περπατητάδες κυνηγούς. Θα κερδίσουν γρήγορα ύψος και θα πιάσουν στα πυκνά, στις πλαγιές των κοντινών λόφων, όπου θα παραμείνουν καιροφυλακτώντας μέχρι να ησυχάσει ο τόπος, ώστε να επανακάμψουν στο ίδιο πρωινό σημείο με μεγάλη όμως επιφυλακτικότητα.
Στο απογευματινό καρτέρι χρειάζεται καλή φύλαξη, σχετική ακινησία και κυρίως ησυχία. Τα πουλιά συνήθως ομαδοποιούνται, δύο, τρία ή και περισσότερα και ανεβαίνουν σε δύο χρόνους. Το πρώτο κύμα είναι νωρίς το απόγευμα και σε αυτό είναι απαραίτητες οι παραπάνω προφυλάξεις, ενώ το δεύτερο γίνεται λίγο πριν σουρουπώσει.
Ο κότσυφας όσο πλησιάζει στα καρτέρια αυξάνει προοδευτικά την ταχύτητά του, κάτι που δεν αντιλαμβάνεται ο κυνηγός, με αποτέλεσμα τις πολλές αστοχίες και τα…ευχολόγια από τις τουφεκιές που έμειναν πίσω.
Όταν ο χειμώνας εδραιωθεί προτιμά τα απόμερα μικρά λιοστάσια με τις αμάζευτες ελιές που βρίσκονται στα πρανή των λόφων, τα λεγόμενα ρεβένια. Θα προτιμήσει τις αραιές κοντοελιές, σε αντίθεση με τις ξαδέλφες τσίχλες που αρέσκονται στις μεγάλες και πυκνόφυλλες ελιές, για να έχει τη δυνατότητα να τρώει και να επιτηρεί τα γύρω. Έτσι όταν πλησιάζουμε ένα ρεβένι χρειάζεται επιφυλακή και εγρήγορση για να αντιμετωπιστεί το απρόσμενο.
Ο σπουδαίος μαχητής
Όταν το θήραμα είναι καίρια χτυπημένο, η ανεύρεση (απόρτ) είναι εύκολη, λόγω της χρωματικής αντίθεσης με το περιβάλλον, ιδιαίτερα αν πρόκειται για αρσενικό. Αν όμως πέσει τραυματισμένο και δεν υπάρχει σκύλος επαναφοράς, εννιά στις δέκα φορές η ανεύρεση είναι χαμένη υπόθεση για τον κυνηγό.
Ο κότσυφας είναι σπουδαίος μαχητής και όντας τραυματισμένος θα προσπαθήσει να πέσει στο πυκνό που υπάρχει κοντά, αλλά και αν ακόμα πέσει σε καθαρό, θα τρυπώσει με απίστευτη ταχύτητα όπου βρει, ακόμα και σε κουφάλα δένδρου.
Από τα μέσα του Μάρτη και μετά αρχίζει το ζευγάρωμα και το χτίσιμο της φωλιάς. Είναι η εποχή που για να προσελκύσει το θηλυκό, ο αρσενικός κότσυφας δείχνει τον πιο μελωδικό εαυτό του.
