Η σκοτεινή πλευρά της ανώνυμης καταγγελίας – Ψευδής καταμήνυση, συκοφαντία και αποζημίωση
Η δυνατότητα του πολίτη να απευθύνεται στις διωκτικές αρχές διατηρώντας την ανωνυμία του, θεσπίστηκε ιστορικά ως ένας προστατευτικός μανδύας.
Σκοπός του νομοθέτη ήταν να ενθαρρύνει την αποκάλυψη σοβαρών εγκλημάτων, προστατεύοντας τον καλόπιστο μάρτυρα από πιθανά αντίποινα. Ωστόσο, στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα, παρατηρείται μια άκρως επικίνδυνη και νοσηρή παθογένεια: η ραγδαία αύξηση των κακόβουλων ανώνυμων καταγγελιών.
Από δήθεν παραβάσεις πολεοδομικής φύσεως μέχρι ανυπόστατες αναφορές για δήθεν κακοποίηση ζώων ή διατάραξη κοινής ησυχίας, η ανώνυμη καταγγελία εργαλειοποιείται. Μετατρέπεται από μέσο προάσπισης της νομιμότητας σε όπλο αντεκδίκησης, φθόνου και ικανοποίησης προσωπικών εμμονών, με σκοπό την ταλαιπωρία και την ηθική εξόντωση του εκάστοτε «στόχου».
Είναι όμως η ανωνυμία συνώνυμο της ασυλίας; Η απάντηση της έννομης τάξης είναι κατηγορηματικά αρνητική. Το κράτος δικαίου διαθέτει τα θεσμικά και νομικά αντανακλαστικά για να τιμωρήσει παραδειγματικά όσους επιχειρούν να μετατρέψουν τις δημόσιες αρχές σε εκτελεστικά όργανα των προσωπικών τους διαφορών.
Το ποινικό οπλοστάσιο: Ψευδής Καταμήνυση και Συκοφαντία
Ο Ποινικός μας Κώδικας (ΠΚ) είναι σαφής απέναντι σε όσους επιχειρούν να παραπλανήσουν τις αρχές. Όποιος καταγγέλλει ανώνυμα και ψευδώς έναν συμπολίτη του, διαπράττει μια σειρά από σοβαρά αδικήματα:
Ψευδής Καταμήνυση (Άρθρο 229 ΠΚ): Όποιος εν γνώσει του καταμηνύει άλλον ψευδώς ή αναφέρει γι’ αυτόν ενώπιον της αρχής ψευδή γεγονότα με σκοπό να προκαλέσει την καταδίωξή του, τιμωρείται με αυστηρές ποινές φυλάκισης και βαριά χρηματική ποινή. Ο νόμος δεν αστειεύεται με τη δόλια κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού.
Συκοφαντική Δυσφήμηση (Άρθρο 363 ΠΚ): Όταν η ψευδής αναφορά λαμβάνει χώρα ενώπιον τρίτων (όπως είναι τα όργανα της Αστυνομίας, της Δημοτικής Αστυνομίας ή άλλων ελεγκτικών μηχανισμών) και βλάπτει την τιμή και την υπόληψη του αθώου πολίτη, στοιχειοθετείται το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμησης.
Η Ψευδαίσθηση της απόλυτης ανωνυμίας
Το μεγαλύτερο σφάλμα στο οποίο υποπίπτουν οι κατά συρροήν συκοφάντες είναι η πεποίθηση ότι το τηλέφωνο ή το ανώνυμο ηλεκτρονικό μήνυμα (email) τους εξασφαλίζει το ακαταδίωκτο. Πρόκειται για μια νομική και τεχνολογική χίμαιρα.
Η Δικαιοσύνη έχει τον τρόπο να «φωτίσει» το σκοτάδι της ανωνυμίας. Όταν το θύμα μιας προφανούς και επαναλαμβανόμενης ψευδούς καταγγελίας καταθέσει Μήνυση κατ’ αγνώστου για ψευδή καταμήνυση, εκκινεί ποινική προανάκριση. Στο πλαίσιο αυτής, ο Εισαγγελέας Πλημμελειοδικών έχει την εξουσία να διατάξει τις αρμόδιες υπηρεσίες (όπως τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος ή τους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους) να χορηγήσουν τα εξωτερικά στοιχεία επικοινωνίας.
Οι κλήσεις στα κέντρα της ΕΛ.ΑΣ. (100, 10410 κ.λπ.) καταγράφονται ηλεκτρονικά. Οι IP διευθύνσεις από τις οποίες αποστέλλονται τα ανώνυμα emails αφήνουν ψηφιακά ίχνη. Η «μάσκα» του ανώνυμου καταγγέλλοντα πέφτει πολύ πιο εύκολα από όσο ο ίδιος νομίζει, και τότε βρίσκεται αντιμέτωπος με το εδώλιο του κατηγορουμένου.
Βαρύτατη Αστική Ευθύνη και Αποζημιώσεις
Πέραν των ποινικών κυρώσεων, η ψευδής καταγγελία γεννά και τεράστιες αστικές ευθύνες. Η αναίτια κινητοποίηση περιπολικών, η εμφάνιση οργάνων της τάξης στην οικία ή στην επιχείρηση ενός ευυπόληπτου πολίτη και η εν γένει ταλαιπωρία του, συνιστούν βαρύτατη προσβολή της προσωπικότητάς του (Άρθρα 57 και 59 του Αστικού Κώδικα).
Το θύμα έχει το απόλυτο δικαίωμα να ασκήσει αγωγή, αξιώνοντας την καταβολή υπέρογκων χρηματικών ποσών ως αποζημίωση για την ηθική βλάβη που υπέστη (Άρθρα 914 και 932 ΑΚ). Η νομολογία των Ελληνικών Δικαστηρίων είναι πλέον καταπέλτης απέναντι σε τέτοιες συμπεριφορές, επιδικάζοντας σημαντικά ποσά προκειμένου να αποκατασταθεί η τρωθείσα αξιοπρέπεια του αδίκως καταγγελλομένου και να αποθαρρυνθεί ο δράστης στο μέλλον.
Το δικαίωμα στην καταγγελία είναι πυλώνας της δημοκρατίας. Η κατάχρησή του, όμως, αποτελεί ευθεία βολή κατά του κράτους δικαίου και ύβρι προς τους θεσμούς. Οι πολίτες που θεωρούν ότι μπορούν να «παίζουν» με τις αστυνομικές και εισαγγελικές αρχές, κρυπτόμενοι πίσω από ανώνυμα τηλεφωνήματα για να λύσουν τις προσωπικές τους διαφορές, πρέπει να γνωρίζουν ότι βαδίζουν σε νομικό ναρκοπέδιο.
Η Δικαιοσύνη δεν είναι τυφλή απέναντι στους συκοφάντες. Η ανωνυμία αίρεται, τα ψεύδη αποκαλύπτονται, και οι συνέπειες -ποινικές και αστικές- είναι αμείλικτες.
Του Ιορδάνη Κ. Ιορδανίδη, Δικηγόρου παρ’ Αρείω Πάγω

